Khai thác nguồn lực xã hội để phát triển kinh tế

 

[TheBusinessVietNam] Trong 20 năm qua, kinh tế Việt Nam phát triển tốt vì đã dịch chuyển từ mô hình kinh tế kế hoạch hóa bị chi phối bởi khu vực kinh tế nhà nước sang kinh tế thị trường thông qua quá trình tự do hóa kinh tế cùng sự phát triển của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, trên bình diện các vấn đề xã hội, chúng ta lại chưa làm được điều tương ứng. Nghĩa là, chúng ta vẫn còn lệ thuộc quá nhiều vào khu vực nhà nước trong khi để lãng phí nguồn lực to lớn sẵn có trong xã hội.

Nguồn lực xã hội cho phát triển kinh tế đang suy giảm


Việt Nam tăng trưởng kinh tế rất nhanh trong hai thập niên qua, nhưng tốc độ tăng trưởng đang sụt giảm dần do sự tăng trưởng dựa chủ yếu vào vốn, lao động giá rẻ, còn phần tăng trưởng dựa vào đổi mới sáng tạo và các đổi mới khác thì rất khiêm tốn, thay đổi thất thường theo thời gian (Hình 1). Đó là biểu hiện của tăng trưởng theo chiều rộng, như cách nói rộng rãi hiện nay. Sự năng động của khu vực kinh tế tư nhân chưa được phát huy thực sự, đến nay vẫn chỉ đóng góp dưới 10% vào GDP toàn nền kinh tế (Hình 2). 

Gần đây, sau thời kỳ khủng hoảng kinh tế thì động lực tăng trưởng kinh tế Việt Nam càng giảm do lượng vốn không còn dồi dào, nguồn lao động cũng đang đi qua giai đoạn dân số vàng (tiến sang già hóa). Điều đáng lo ngại là chúng ta có thể bị kẹt trong bẫy thu nhập trung bình thấp khi còn quá sớm. Nghĩa là trong khi các nước trên thế giới thường gặp khó khăn với bẫy thu nhập trung bình khi tìm cách vượt ngưỡng GDP đầu người khoảng 10.000 USD/năm, thì có thể Việt Nam sẽ “kẹt” ngay ở mức 2000 – 3000 USD/năm, và loay hoay nhích lên từng bước nhỏ một cách chật vật.

 


Hình 1: Biểu đồ thống kê tăng trưởng về lao động, vốn, TFP theo các giai đoạn 2001 - 2015


Khác với chúng ta, các nước lớn trong khu vực như Ấn Độ, Trung Quốc hay các nước nhỏ hơn như thành viên khối ASEAN, đang có cải cách rất rõ để tăng chất lượng tăng trưởng sau khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Triển vọng tăng trưởng kinh tế Việt Nam hiện nay thậm chí đang thua xa Philippines, khi họ đã có mức GDP đầu người cao hơn Việt Nam. Thêm vào đó, Philippines lại có dân số trẻ hơn Việt Nam rõ rệt, nên về lâu dài, ta có thể tụt hậu so với họ. 

Đi liền với tốc độ tăng trưởng kinh tế chậm lại, nhiều vấn đề xã hội mà Việt Nam phải đối diện đang ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn. Đó là bất bình đẳng trên nhiều phương diện, kết nối xã hội lỏng lẻo, đạo đức và luật pháp bị vi phạm ngày càng nhiều, môi trường bị hủy hoại và ít có khả năng tái tạo, v.v... Nguồn lực của Nhà nước đang suy kiệt, không đủ lo toan cho bản thân bộ máy cồng kềnh, kém hiệu quả, chứ chưa nói tới việc xử lý hiệu quả các vấn đề về môi trường, giáo dục hay bảo đảm nhiều dịch vụ công và các vấn đề phát sinh khác.

 


Hình 2: Biểu đồ về sự chậm chạp thay đổi trong cơ cấu GDP của các khu vực kinh tế từ 2005 - 2015


Trong khi đó, tham nhũng ngày càng nghiêm trọng khiến một phần đáng kể nguồn lực quốc gia bị lãng phí và thao túng. Việc bù đắp thâm hụt bằng cách tăng thu thuế hoặc phí càng khiến cơ chế huy động, sử dụng nguồn lực xã hội bị méo mó. Thâm hụt ngân sách tất yếu dẫn đến việc Chính phủ phải liên tục tăng vay nợ để bù đắp ngân sách. Thiếu hụt nguồn lực khiến Chính phủ phải lệ thuộc vào các chủ nợ nước ngoài hoặc các nhóm lơi ích trong nước. 

Khi không đủ nguồn lực để thực thi những chức năng căn bản của Nhà nước là cung ứng dịch vụ công, duy trì luật pháp, ổn định xã hội, thì không gian chính sách ngày càng bị thu hẹp và chức năng của Nhà nước đối với xã hội càng trở nên hạn chế. Do đó, chất lượng sống của người dân giảm xuống, khả năng duy trì ổn định xã hội ngày càng giảm. Đó chính là nguồn gốc kinh tế của các bất ổn xã hội hiện nay.

Trong khi đó, như đã nói trên, trong suốt mấy thập kỷ đổi mới kinh tế, đã không có sự đổi mới trên bình diện xã hội một cách tương ứng. Nhà nước vẫn “ôm đồm” kiểm soát và cố gắng giải quyết hầu như mọi vấn đề xã hội và duy trì cách làm “từ trên xuống”. Điều này dẫn tới chất lượng quản trị công thấp, không theo kịp thực tiễn sống động, khiến quyền lợi của người dân chưa được bảo vệ hiệu quả. 

Một trong những vấn đề quan trọng nhất để quản lý xã hội được hiệu quả và kịp thời là vấn đề thông tin và tri thức của xã hội. Hiện nay mỗi cá nhân hay các bộ máy quản lý, dù ở cấp cao nhất, đều bị giới hạn về thông tin và tri thức đối với xã hội và thế giới xung quanh. Mỗi cá nhân, đơn vị chỉ sở hữu một mảnh tri thức giới hạn để xử lý thông tin. Vì thế, chúng ta cần phải thừa nhận những mảnh tri thức của người khác một cách khiêm tốn và cầu thị, và cần có một cơ chế để các tri thức, thông tin đó được bộc lộ và thu nhận. 

Một trong những cơ chế quan trọng nhất chính là sự tự do trong biểu đạt (ngôn luận) và tự do thông tin (báo chí, mạng xã hội…). Để cơ chế này được duy trì ổn định và phát huy tác dụng liên tục, chúng ta cần sự tôn trọng mỗi cá nhân như một thực thể độc lập, do đó, là sự tôn trọng những quyền cơ bản nhất của con người. Đó chính là bí quyết để tăng chất lượng quản lý các quá trình xã hội.

 

Còn Tiếp
Ảnh và Nguồn: Tia Sang

Bài viết cùng chuyên mục
CPTPP: Phiên bản mới của TPP, Việt Nam hưởng lợi gì từ CPTPP

TPP không có Mỹ (TPP11) có phải là con số 0 với các nước còn lại hay không? Phỏng vấn và trao đổi với TS Trần Toàn...

Việt Nam mạnh lên bằng công nghệ thông tin

Theo số liệu thống kê mới đây, Việt Nam là một trong những nước dẫn đầu về sử dụng điện thoại thông minh kết nối...

Bình luận
Gửi bài

Thuật ngữ kinh tế

  • Venture Capital – Vốn mạo hiểm.

    Khoản tài chính cần thiết để bắt đầu một doanh nghiệp, thông thường là các doanh nghiệp mới nhiều rủi ro. Đổi lại vốn, nhà đầu tư được sở hữu một phần doanh nghiệp này. Vốn mạo...
  • Appreciation – Tăng giá trị của tài sản.

    Các nhà đầu tư, ví dụ như những người sở hữu nhà, đầu tư để chờ tăng giá, và điều này có thể làm cho giá ngang bằng với mức lạm phát, làm tăng nhu cầu nhà cửa hoặc thiếu nhà cửa.
  • Trade Surplus - Xuất siêu

    Là khái niệm dùng mô tả tình trạng Cán cân thương mại có giá trị lớn hơn 0 (zero). Nói cách khác, khi kim ngạch nhập khẩu nhỏ hơn xuất khẩu trong một thời gian nhất định, đó là...
  • Revenue – Thu nhập

    Toàn bộ số tiền mà một doanh nghiệp hoặc chính quyền thu được trong một khoảng thời gian nhất định.
  • Mutual Fund – Quỹ tương hỗ

    Điều hành bởi một công ty đầu tư huy động tiền từ các cổ đông để đầu tư vào trái phiếu, cổ phiếu, các quyền chọn, các hàng hóa hoặc các loại chứng khoán khác. Các quỹ này thường...
Len dau trang